Trump’tan Çin’e Nükleer Silah Testi Hamlesi

ABD Başkanı Donald Trump, Çin lideri Şi Cinping ile dünkü görüşmesinden hemen önce Savunma Bakanlığı’na nükleer silah testlerine yeniden başlama talimatı verdiğini açıkladı. Rusya’nın Ukrayna savaşının başından bu yana nükleer söylemini sık sık gündeme getirdiği ve Çin’in nükleer silah envanterini genişletmeye yönelik hamlelerinin olduğu bir dönemde gelen açıklama, “nükleer silah yarışı geri mi dönüyor” sorusuna neden oldu. Trump’ın nükleer test ile kast ettiğinin nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip füzelerin test edilmesi mi yoksa nükleer patlama denemeleri mi olduğu ise belirsiz. 1990’lı yıllardan bu yana Kuzey Kore haricinde hiçbir ülke patlama testleri yürütmüyor.

‘Diğerleri Yapıyor’

Şi ile görüşmesinden kısa süre önce Truth Social hesabından bir paylaşım yapan Trump, ABD’nin dünyada en fazla nükleer silaha sahip olan ülke olduğunu belirterek, Rusya’nın ikinci ve Çin’in “uzak ara” üçüncü olduğunu ifade etti. “Diğer ülkeler nükleer testler yaptığı için Savaş Bakanlığı’na eşit derecede testlere başlanması talimatını verdiğini” yazan Trump, Çin’in aradaki farkı 5 yıl içinde kapatacağını savundu. Trump test süreçlerinin “derhal başlayacağını” belirtirken, Şi ile görüşmesinin ardından başkanlık uçağı Air Force One’da gazetecilerin testlerin nerede yapılacağı sorusuna, “Duyuracağız. Test sahalarımız var” yanıtını verdi. Trump’ın nükleer testlerle patlama testlerini kast edip etmediği belirsiz.

33 Yıldır Yapılmıyor

Dünyada ABD, Rusya ve Çin’in haricinde İngiltere, Fransa, Pakistan, Hindistan, Kuzey Kore ve hiçbir zaman resmi olarak bunu duyurmasa da 30 kadar nükleer başlıklı silah sahibi olduğu tahmin edilen İsrail nükleer güçleri oluşturuyor. 1996 yılında Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması’nın (CTBT) imzalanmasıyla büyük güçler nükleer test yapmayı bırakırken, bu tarihten sonra 1998’de karşılıklı olarak Hindistan ve Pakistan ikişer test gerçekleştirmişti. Daha sonra sonuncusu 2016 yılında olmak üzere Kuzey Kore’nin testler yaptığı biliniyor. ABD son patlama testini 1992, Rusya (o dönemki adıyla Sovyetler Birliği) 1990, Çin ise 1996’da gerçekleştirdi. Trump her ne kadar sürecin “derhal” başlayacağını ifade etse de Washington Post’a konuşan uzmanlar, ABD’nin Nevada’daki deneme sahasında yeraltında bir patlama testi yapılması için 36 aylık hazırlık süreci gerekeceğine işaret ediyor.

‘Trump Yanlış Anlamış’

Trump’ın nükleer çıkışı, Rusya lideri Vladimir Putin’in geçtiğimiz günlerde art arda iki nükleer kapasiteli silahın testinin başarıyla gerçekleştiğini duyurmasının ardından geldi. Rusya 21 Ekim’de nükleer kapasiteli Burevesnik seyir füzesini test etmiş, 29 Ekim’de ise nükleer enerjili bir süper torpido denemesini başarıyla gerçekleştirdiklerini açıklamıştı. Öte yandan Rusya’nın yaptığı testler nükleer patlama testleri değil. Nitekim Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da dün, “Başkan Trump açıklamasında diğer ülkelerin nükleer denemeler yaptığından bahsediyor. Şu ana dek böyle bir denemeden haberdar değiliz” dedi. Kremlin sözcüsü, “Trump Burevesnik testlerini başka bir ülke tarafından gerçekleştirilen bir nükleer deneme olarak nitelendiriyorsa, bu hiçbir şekilde doğru değildir. Tüm ülkeler savunma sistemlerinin gelişimini ilerletmeye devam ediyor, ancak bu bir nükleer deneme anlamına gelmiyor” ifadelerini kullandı.

Bilgi Notu: 1996 yılında imzalanan CTBT anlaşmasını ABD hiçbir zaman yürürlüğe koymazken, Rusya da 2023 yılında anlaşmadan çekildi.

‘Şi İle Görüşmemiz 10 Üzerinden 12 Puandı’

ABD ve Çin liderler zirvesinden olumlu sonuçlar çıktı. ABD Başkanı Trump “10 üzerinden 12 puanlıktı” diyerek görüşmenin verimli geçtiğini ifade ederken, Çin lideri Şi Cinping ülke medyasında yer alan haberlere göre “iki ülke ve dünya yararına işbirliği” vurgusu yaptı. Güney Kore’deki Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi marjında Busan kentindeki görüşme yaklaşık 1 saat 40 dakika sürdü. Toplantının küresel tedarik zincirini de ilgilendiren en önemli gelişmelerinden biri Çin’in nadir elementlere getirdiği ihracat kısıtlaması konusunda anlaşılması oldu. Pekin yönetimi kısıtlamaları bir yıl askıya aldığını duyurdu. Çin’in ayrıca ABD’den soya fasulyesi alımlarını yeniden başlatacağı ve uyuşturucu opioidlerin üretiminde kullanılan fentanilin tedarikinde Washington ile işbirliğini genişleteceği bildirildi. Trump ise fentanil ihracı nedeniyle Çin’e uyguladığı yüzde 20’lik gümrük vergisini yüzde 10’a indirirken, Çin’e yönelik çip ihracı kısıtlamalarıyla ilgili gevşeme sinyali verdi. ABD Başkanı çip üreticisi Nvidia’nın Çin ile doğrudan görüşme yapacağını söyledi.